روز جهانی ناشنوایان که هر ساله در آخرین یکشنبه ماه سپتامبر (مصادف با ۸ مهر) گرامی داشته میشود، فرصتی ارزشمند برای افزایش آگاهی عمومی درباره حقوق و چالشهای افراد کم‌شنوا و ناشنوا است. این رویداد بینالمللی که از سال ۱۹۵۸ پایهگذاری شد، با هدف ترویج زبان اشاره، رفع تبعیض‌های اجتماعی و ایجاد بستری برابر برای آموزش و اشتغال این قشر تلاش میکند تا صدای بی‌صدایان را به گوش جامعه جهانی برساند.
| عنوان موضوع | جزئیات و اطلاعات تکمیلی |
| تاریخ برگزاری | آخرین یکشنبه سپتامبر (مصادف با ۸ مهر در تقویم شمسی) |
| هفته جهانی ناشنوایان | بازه زمانی هفتروزه (۳۰ شهریور تا ۸ مهر) منتهی به روز جهانی |
| سال و نهاد پایه‌گذار | سال ۱۹۵۸ میلادی توسط فدراسیون جهانی ناشنوایان (WFD) |
| جمعیت درگیر در جهان | بیش از ۴۳۰ میلیون نفر (حدود ۵٪ از کل جمعیت جهان) |
| شعار سال ۲۰۲۵ | ارتباط بدون مانع، جامعه بدون تبعیض |
| شعار سال ۲۰۲۶ | اعلام حقوق بشر افراد ناشنوا |
| مهم‌ترین اهداف | افزایش آگاهی عمومی، ترویج زبان اشاره، حقوق برابر در آموزش و اشتغال |
| بزرگترین چالش‌ها | کمبود مترجم زبان اشاره، نبود قوانین کافی حمایتی و چالشهای اشتغال |
تاریخچه و منشأ برگزاری
روز جهانی ناشنوایان نخستینبار در سال ۱۹۵۸ توسط فدراسیون جهانی ناشنوایان (WFD) پایهگذاری شد. هدف اصلی آن، جلب توجه دولتها و مردم به نیازها و حقوق افراد ناشنوا و کم‌شنوا بود. در ابتدا این روز در آخرین یکشنبه ماه سپتامبر برگزار می‌شد تا یادآور تأسیس WFD باشد که در همان ماه شکل گرفته بود.
در طول سال‌ها، این روز از یک رویداد محدود به یک هفته کامل آگاهی‌رسانی توسعه یافت که اکنون با نام «هفته جهانی ناشنوایان» شناخته میشود. در بسیاری از کشورها، نهادهای مختلف از این فرصت برای برگزاری کارگاه‌ها، همایش‌ها، مسابقات فرهنگی و برنامههای رسانه‌ای استفاده می‌کنند.
تاریخ روز جهانی ناشنوایان
روز جهانی ناشنوایان برابر است با۳۰ سپتامبر که در تقویم شمسی با ۸ مهر {هر سال} مصادف میشود. این روز در پایان هفته جهانی ناشنوایان قرار دارد
| موضوع | توضیح |
|---|---|
| تاریخ روز جهانی ناشنوایان | ۳۰ سپتامبر |
| هفته جهانی ناشنوایان | از ۳۰ شهریور تا ۸ مهر |
| علت تغییر تاریخ | روز جهانی ناشنوایان هر سال در «آخرین یکشنبه سپتامبر» برگزار میشود، بنابراین تاریخ دقیق آن در سالهای مختلف متفاوت است. |
تفاوت روز و هفته جهانی ناشنوایان
- روز جهانی ناشنوایان: یک رویداد واحد در آخرین یکشنبه سپتامبر که بیشتر به برگزاری مراسم رسمی، سخنرانی‌ها و رویدادهای بینالمللی اختصاص دارد.
- هفته جهانی ناشنوایان: بازه‌ای هفتروزه که در آن، برنامههای متنوع آموزشی، فرهنگی و ورزشی برگزار میشود و فرصتی بیشتر برای گفت‌وگو درباره مسائل ناشنوایان فراهم می‌گردد.
اهداف و فلسفه برگزاری
برگزاری روز جهانی ناشنوایان اهداف متعددی دارد، از جمله:
- افزایش آگاهی عمومی درباره چالشهای زندگی ناشنوایان.
- تقویت جایگاه زبان اشاره به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی.
- حمایت از حقوق برابر در آموزش، اشتغال و خدمات اجتماعی.
- جلب توجه به فناوری‌های کمک‌شنوایی و دسترس‌پذیری در رسانه‌ها.
این اهداف در هماهنگی با کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت سازمان ملل تعریف شده‌اند.
شعار رسمی سال ۲۰۲۵
شعار امسال که توسط WFD اعلام شده است، بر “ارتباط بدون مانع، جامعه بدون تبعیض” تأکید دارد. این پیام تلاش میکند اهمیت دسترسی برابر به اطلاعات و خدمات را برای همه، صرف‌نظر از وضعیت شنوایی، برجسته کند.
شعار رسمی روز جهانی ناشنوایان ۲۰۲۶
شعار امسال که از سوی فدراسیون جهانی ناشنوایان (WFD) اعلام شده، «اعلام حقوق بشر افراد ناشنوا» (Declaring Deaf People’s Human Rights) است. این شعار فراخوانی برای اقدام است تا حقوق ناشنوایان در همهٔ حوزه‌های زندگی و برای همهٔ ناشنوایان جهان به‌طور واقعی اجرا شود. بر اساس پیام رسمی WFD، دسترسی کامل ناشنوایان به اطلاعات و خدمات عمومی از مسیر زبان‌های اشارهٔ ملی و ارتباطات فراگیر ممکن میشود و ناشنوایان باید در مرکز تصمیم‌هایی باشند که زندگی‌شان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
سال ۲۰۲۶ دو سالگرد مهم هم دارد: هفتاد و پنجمین سالگرد تأسیس فدراسیون جهانی ناشنوایان (۱۹۵۱) و بیستمین سالگرد کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت سازمان ملل (CRPD). شعار سال گذشته نیز «بدون حقوق زبان اشاره، حقوق بشری وجود ندارد» (No Human Rights Without Sign Language Rights) بود.
فعالیت‌ها و برنامههای جهانی و ملی
در سراسر جهان، این روز با رویدادهای متنوعی همراه است:
- برگزاری کارگاههای زبان اشاره در مدارس و دانشگاه‌ها.
- مسابقات هنری و ورزشی با مشارکت ناشنوایان.
- نمایش فیلم‌ها و مستندهای مرتبط با زندگی افراد ناشنوا.
- پخش برنامههای تلویزیونی با زیرنویس و زبان اشاره.
در ایران نیز نهادهایی مانند سازمان بهزیستی، انجمن خانواده ناشنوایان و برخی دانشگاه‌ها برنامه‌هایی از جمله جشنواره‌های فرهنگی و همایش‌های تخصصی را اجرا می‌کنند.
آمار و وضعیت ناشنوایان
طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۴۳۰ میلیون نفر در جهان با درجاتی از کم‌شنوایی یا ناشنوایی زندگی می‌کنند که حدود ۵٪ جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد. در ایران، آمار رسمی دقیقی وجود ندارد اما تخمین‌ها از وجود چند صد هزار ناشنوای مطلق و میلیون‌ها کم‌شنوا خبر می‌دهند.
این آمار اهمیت توسعه آموزش فراگیر و خدمات دسترس‌پذیر را دوچندان میکند.
مشکلات و مطالبات جامعه ناشنوایان
ناشنوایان همچنان با چالشهای زیادی روبه‌رو هستند:
- کمبود مترجمان زبان اشاره در بیمارستان‌ها و مراکز خدمات عمومی.
- محدود بودن برنامههای تلویزیونی و سینمایی با زیرنویس یا ترجمه همزمان.
- نبود قوانین کافی برای تضمین حق آموزش برابر.
- مشکلات اشتغال به دلیل تبعیض یا عدم آگاهی کارفرمایان.
زبان اشاره؛ هویت و میراث فرهنگی
زبان اشاره تنها یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ناشنوایان است. این زبان‌ها در هر کشور و حتی در مناطق مختلف، گویش‌های متفاوتی دارند. در ایران، زبان اشاره فارسی مورد استفاده قرار میگیرد که ساختار و واژگان خاص خود را دارد. حفظ و ترویج این زبان به معنای پاسداشت یک بخش مهم از تنوع فرهنگی است.
چهره‌های برجسته مدافع حقوق ناشنوایان
در سطح جهان افرادی مانند مارلی متلین (بازیگر برنده اسکار) و ویلیام استوکی (فعال حقوق ناشنوایان) الهام‌بخش بوده‌اند. در ایران نیز چهره‌هایی چون مجید قربانیان و زهرا نعمتی (قهرمان پارالمپیک) نقش مهمی در معرفی توانمندی‌های ناشنوایان ایفا کرده‌اند.
نقش مردم و سازمان‌ها در حمایت
هر فرد می‌تواند سهمی در حمایت از ناشنوایان داشته باشد:
- یادگیری مقدماتی زبان اشاره.
- حمایت از تولید محتوای دسترس‌پذیر.
- تشویق کسب‌وکارها به استخدام افراد ناشنوا.
- مشارکت در رویدادهای هفته جهانی ناشنوایان.
آداب ارتباط مؤثر با افراد ناشنوا؛ چگونه بدون زبان اشاره هم‌صحبت خوبی باشیم؟
بسیاری از افراد شنوا در مواجهه با ناشنوایان یا کم‌شنوایان، به دلیل عدم تسلط به زبان اشاره، دچار دستپاچگی شده و ناخواسته از برقراری ارتباط اجتناب می‌کنند؛ در حالی که برای یک تعامل محترمانه و مؤثر، لزوماً نیازی به تسلط بر زبان اشاره ندارید. اولین و مهم‌ترین اصل در معاشرت با این عزیزان، حفظ ارتباط چشمی (Eye Contact) مستمر است. پیش از شروع صحبت، با یک اشاره کوچک یا تکان دادن دست، توجه فرد را جلب کنید. هنگام صحبت کردن هرگز روی خود را برنگردانید، سرتان را پایین نیندازید و دست یا وسیله‌ای را جلوی دهان خود نگیرید؛ چرا که بسیاری از افراد ناشنوا برای درک بهتر مفاهیم، اتکای زیادی به تکنیک لب‌خوانی و تحلیل حالات چهره شما دارند.
وقتی می‌گوییم ناشنوایان از لب‌خوانی کمک می‌گیرند، ممکن است این تصور پیش بیاید که آن‌ها با نگاه کردن به لب‌ها همه‌چیز را می‌فهمند. واقعیت این است که لب‌خوانی فقط بخشی از ماجراست. بسیاری از صداها روی لب‌ها شکل مشابهی دارند و فرد ناشنوا بقیهٔ حرف را از زمینهٔ گفتگو، حالات چهره و حرکات بدن حدس می‌زند. به همین دلیل، نحوهٔ رفتار ما هنگام صحبت اهمیت زیادی دارد: روشنایی کافی روی صورت، نایستادن پشت نور شدید و نپوشاندن دهان. این نکات ساده کار طرف مقابل را خیلی راحت‌تر میکند.
همانطور که در وبسایت ndcs نقل شده:
“Only a small percentage of speech can be lip-read. While lip-reading can be an important skill for deaf children to have, relying on lip-reading alone will not be enough for your child to understand speech. A deaf child will need extra information to understand what’s being said.”
“تنها درصد کمی از گفتار را می‌توان از طریق لب‌خوانی تشخیص داد. اگرچه لب‌خوانی مهارت مهمی است که کودکان ناشنوا می‌توانند آن را یاد بگیرند، اما تکیه بر لب‌خوانی به‌تنهایی برای درک گفتار کافی نیست. کودک ناشنوا برای درک آنچه گفته میشود، به اطلاعات و نشانه‌های بیشتری نیاز دارد.”
دومین اشتباه رایج در جامعه، فریاد زدن یا اغراق بیش‌ازحد در ادای کلمات است. بلندتر صحبت کردن نه‌تنها کمکی به شنیدن نمی‌کند، بلکه فرم طبیعی لب‌ها را تغییر داده و لب‌خوانی را برای فرد غیرممکن می‌سازد. کافی است با ریتمی آرام، شمرده و با صدای معمولی صحبت کنید. اگر متوجه شدید که کلمه‌ای درک نشده است، به‌جای تکرار چندین‌باره‌ی همان کلمه، سعی کنید جمله را با کلمات مترادف و ساده‌تر بازسازی کنید. استفاده از زبان بدن، ایما و اشاره‌های طبیعی و در نهایت کمک گرفتن از تایپ کردن در صفحه گوشی موبایل، راه‌حل‌های هوشمندانه‌ای هستند که نشان می‌دهند شما برای برقراری ارتباط ارزش قائل هستید. فراموش نکنید که هدف، ترحم نیست؛ بلکه ساختن پلی برای درک متقابل و برابر است.
نتیجه گیری
روز و هفته جهانی ناشنوایان صرفاً یک رویداد تقویمی نیست، بلکه فراخوانی جدی برای اقدام عملی در جهت رفع موانع ارتباطی و اجتماعی به شمار می‌رود. آمارها نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از جامعه جهانی با چالشهای شنوایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ از این رو، نادیده گرفتن نیازهای آنان به معنای محروم کردن جامعه از استعدادها و توانمندی‌های بالقوه این افراد است. تحقق اهدافی نظیر دسترسی به مترجمان زبان اشاره در اماکن عمومی، توسعه فناوری‌های کمک‌شنوایی و وضع قوانین حمایتی قوی‌تر، نیازمند عزم جدی دولتها، کارفرمایان و همراهی آحاد مردم است.
از سوی دیگر، زبان اشاره به عنوان اصلی‌ترین پل ارتباطی و هویت فرهنگی این جامعه، باید در سیستم‌های آموزشی و رسانه‌های جمعی به رسمیت شناخته و ترویج شود. هر یک از ما می‌توانیم با یادگیری مفاهیم اولیه این زبان و ترویج فرهنگِ پذیرش و برابری، سهمی کوچک اما مؤثر در ساختن دنیایی دسترس‌پذیرتر ایفا کنیم. شعار «ارتباط بدون مانع و جامعه بدون تبعیض» تنها زمانی محقق خواهد شد که درک کنیم ارتباط انسانی فراتر از شنیدن است و به حقوق بنیادین تمامی افراد فارغ از محدودیت‌های جسمی احترام بگذاریم.
سوالات متداول
روز جهانی ناشنوایان در چه تاریخی برگزار میشود؟
این رویداد هر ساله در آخرین یکشنبه ماه سپتامبر برگزار میشود و تاریخ دقیق آن در سالهای مختلف متغیر است، اما معمولاً حوالی ۳۰ سپتامبر (۸ مهر ماه شمسی) قرار میگیرد.
چه سازمانی روز جهانی ناشنوایان را پایهگذاری کرد و هدف آن چیست؟
این روز نخستینبار در سال ۱۹۵۸ توسط فدراسیون جهانی ناشنوایان (WFD) پایهگذاری شد. هدف اصلی آن جلب توجه دولتها و مردم به چالشهای ناشنوایان، دفاع از حقوق برابر و ترویج زبان اشاره است.
تفاوت اصلی بین روز جهانی و هفته جهانی ناشنوایان در چیست؟
روز جهانی یک رویداد واحد در آخرین یکشنبه سپتامبر برای مراسمهای رسمی بینالمللی است، اما هفته جهانی یک بازه هفتروزه است که فرصت بیشتری برای برگزاری کارگاههای آموزشی، برنامههای فرهنگی و مسابقات ورزشی فراهم میکند.
یک پاسخ