روز جهانی محیط زیست هر سال در تاریخ ۵ ژوئن (۱۵ خرداد) برگزار میشود. این روز فرصتی است برای جلب توجه جهانیان به اهمیت حفظ طبیعت و محیط زیست که زندگی همه موجودات روی زمین را تحت تأثیر قرار میدهد. هدف از نامگذاری این روز، افزایش آگاهی مردم درباره چالشهای زیستمحیطی و تشویق به اقدامهای عملی برای حفاظت از منابع طبیعی است.
هر سال، یک شعار و موضوع خاص برای این روز انتخاب میشود تا به یکی از مهمترین مشکلات محیط زیست تمرکز کند. برای مثال، موضوع روز جهانی محیط زیست در سال ۲۰۲۵ «مقابله با آلودگی پلاستیکی» است.
این رویداد از سوی سازمان ملل متحد پشتیبانی میشود و مراسم اصلی آن در سال ۲۰۲۵ در استان ججو، در جمهوری کره (کره جنوبی) برگزار خواهد شد.
توضیح کلی درباره روز جهانی محیط زیست
روز جهانی محیط زیست یکی از بزرگترین رویدادهای جهانی است که هر سال با هدف جلب توجه به مسائل زیستمحیطی و ترغیب افراد، جوامع و دولتها به حفاظت از محیط زیست برگزار میشود. این روز از سال ۱۹۷۴ توسط سازمان ملل متحد تعیین شده و هر سال یک شعار مخصوص برای آن انتخاب میشود که بر موضوع خاصی مانند آلودگی، تنوع زیستی، تغییرات اقلیمی یا حفاظت از منابع طبیعی تمرکز دارد.
این روز علاوه بر جشنها و برنامههای آموزشی، به عنوان فرصتی برای یادآوری مسئولیتهای فردی و جمعی در برابر زمین شناخته میشود. مردم سراسر جهان از طریق فعالیتهای مختلفی مانند کاشت درخت، پاکسازی مناطق طبیعی و آموزشهای محیط زیستی در این روز مشارکت میکنند.
تاریخ روز جهانی محیط زیست
روز جهانی محیط زیست هر سال در تاریخ ۵ ژوئن (۱۵ خرداد در تقویم شمسی) برگزار میشود و در تقویم قمری هم معمولاً حدود ۹ ذیالحجه قرار میگیرد (با توجه به تغییرات رؤیت هلال ممکن است یک روز جابهجا شود).
| نوع تقویم | تاریخ |
|---|---|
| میلادی | 5 ژوئن |
| شمسی | 15 خرداد |
| قمری (تقریبی) | 9 ذیالحجه |
هدف نامگذاری روز جهانی محیط زیست
روز جهانی محیط زیست بهمنظور جلب توجه جهانی به مسائل زیستمحیطی و تشویق افراد، جوامع، دولتها و سازمانها به حفظ و حفاظت از محیط زیست نامگذاری شده است. این روز با هدف افزایش آگاهی درباره مشکلاتی مثل آلودگی هوا و آب، تخریب خاک، کاهش تنوع زیستی و تغییرات اقلیمی شکل گرفته است.
سازمان ملل متحد این روز را در سال ۱۹۷۴ بهعنوان بخشی از تلاشهای بینالمللی برای مقابله با بحرانهای زیستمحیطی معرفی کرد تا همه افراد در سراسر جهان به اهمیت حفظ طبیعت و استفاده مسئولانه از منابع طبیعی پی ببرند و در این مسیر نقش فعال داشته باشند.
تفاوت روز زمین و روز جهانی محیط زیست
با اینکه هر دو این روزها به حفاظت از محیط زیست مرتبط هستند، اما تفاوتهای مهمی دارند:
- روز زمین (Earth Day):
هر سال در تاریخ ۲۲ آوریل برگزار میشود و بیشتر تمرکز آن بر آگاهیبخشی عمومی درباره مسائل زیستمحیطی، تغییرات اقلیمی، آلودگی و اهمیت حفاظت از کره زمین است. این روز بهصورت گسترده در مدارس، سازمانها و جوامع محلی جشن گرفته میشود و معمولاً شامل فعالیتهای آموزشی و اجتماعی است. - روز جهانی محیط زیست (World Environment Day):
این روز هر سال در ۵ ژوئن برگزار میشود و توسط سازمان ملل متحد حمایت میشود. هدف آن علاوه بر آگاهیبخشی، ترغیب کشورها و سازمانها به اقدام عملی در زمینههای مختلف محیط زیست است. هر سال یک موضوع مشخص دارد که باعث تمرکز روی چالشهای خاص زیستمحیطی میشود، مثل آلودگی پلاستیکی در سال ۲۰۲۵.
بهطور خلاصه، روز زمین بیشتر یک رویداد عمومی و آموزشی است، اما روز جهانی محیط زیست نقش رسمیتر و سازمانیافتهتری در سیاستگذاری و اجرای برنامههای زیستمحیطی جهانی دارد.
چرا باید در روز جهانی محیط زیست شرکت کنیم؟
شرکت در روز جهانی محیط زیست تنها یک جشن یا مراسم نیست؛ بلکه فرصتی است برای هر فرد تا نقش خود را در حفظ و بهبود شرایط زمین بشناسد و به آن عمل کند. این روز به ما یادآوری میکند که سلامت سیارهی ما به سلامت همهی موجودات زنده بستگی دارد و بدون محیط زیست سالم، زندگی انسانها نیز در خطر است.
مشارکت در این روز باعث میشود:
- آگاهی بیشتری درباره مشکلات محیط زیستی مانند آلودگی، تغییرات اقلیمی و از بین رفتن منابع طبیعی کسب کنیم.
- از طریق فعالیتهای ساده روزمره مثل کاهش مصرف پلاستیک، بازیافت و صرفهجویی در مصرف انرژی به حفاظت از زمین کمک کنیم.
- فشار اجتماعی و سیاسی برای اتخاذ تصمیمات زیستمحیطی بهتر افزایش یابد.
- به دیگران الهام ببخشیم تا برای حفظ محیط زیست تلاش کنند.
در نهایت، روز جهانی محیط زیست فرصتی برای همبستگی جهانی و نشان دادن تعهد جمعی برای آیندهای پایدارتر است.
آیا میدانستید؟ (دانستنیهای روز جهانی محیط زیست)
- آلودگی پلاستیکی: سالانه بیش از ۸ میلیون تن پلاستیک وارد اقیانوسها میشود که تأثیرات مخربی روی حیات دریایی و سلامت انسانها دارد.
- آلودگی خاک: بیش از ۳۱٪ از زمینهای کشاورزی جهان به دلیل آلودگی و استفاده نادرست کاهش بهرهوری دارند.
- کاهش تنوع زیستی: تقریباً ۱ میلیون گونه گیاهی و جانوری در معرض انقراض هستند.
- بازیافت: تنها حدود ۹ درصد از پلاستیکهای تولید شده تا امروز بازیافت شدهاند.
- تأثیرات تغییرات اقلیمی: افزایش دما و تغییر الگوهای بارش بر کشاورزی و منابع آب تأثیرگذار است.
وظایف انسان در حفظ محیط زیست
حفظ محیط زیست وظیفهای همگانی است و هر فرد با انجام اقدامات ساده میتواند نقش مهمی در این زمینه ایفا کند. برخی از وظایف مهم انسانها برای حفاظت از محیط زیست عبارتاند از:
- کاهش مصرف پلاستیک: استفاده کمتر از محصولات پلاستیکی یکبار مصرف و جایگزینی آنها با مواد قابل بازیافت یا قابل استفاده مجدد.
- صرفهجویی در مصرف آب و انرژی: کاهش هدررفت منابع طبیعی مانند آب و برق در زندگی روزمره.
- تفکیک و بازیافت زبالهها: جدا کردن زبالههای خشک و تر و تحویل آنها به مراکز بازیافت.
- کاشت درخت و حفظ پوشش گیاهی: افزایش فضای سبز و حفاظت از جنگلها و گیاهان بومی.
- آموزش و آگاهیبخشی: یاد دادن اهمیت محیط زیست به دیگران، بهویژه کودکان و نوجوانان.
- حمایت از سیاستهای زیستمحیطی: تشویق دولتها به اجرای قوانین و سیاستهای حمایت از محیط زیست.
با انجام این وظایف، هر فرد میتواند سهم خود را در حفظ سلامت زمین ایفا کند و آیندهای پایدارتر برای نسلهای آینده فراهم آورد.
تعریف محیط زیست
محیط زیست به مجموعهای از عوامل طبیعی و انسانی گفته میشود که بر زندگی موجودات زنده تأثیر میگذارند. این عوامل شامل هوا، آب، خاک، گیاهان، حیوانات و انسانها میشود.
محیط زیست سالم، شرایطی است که در آن تمامی این عوامل در تعادل باشند و بتوانند بهطور پایدار به بقای گونهها و حفظ منابع طبیعی کمک کنند. وقتی محیط زیست دچار آلودگی یا تخریب شود، تعادل این سیستم به هم میخورد و زندگی انسانها و سایر موجودات را تهدید میکند.
انواع محیط زیست
محیط زیست به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
- محیط زیست طبیعی: شامل تمامی عناصر و منابع طبیعی مانند جنگلها، دریاها، رودخانهها، کوهها و هوا که به طور طبیعی وجود دارند و محل زندگی گونههای مختلف گیاهی و جانوری هستند.
- محیط زیست مصنوعی: محیطهایی که انسانها ساختهاند، مانند شهرها، روستاها، کارخانهها و زمینهای کشاورزی.
هر دو نوع محیط زیست به مراقبت نیاز دارند، زیرا تغییرات و آلودگی در هر یک میتواند تأثیرات جدی روی سلامت انسان و سایر موجودات زنده بگذارد. حفاظت از محیط زیست طبیعی باعث حفظ تنوع زیستی و تعادل اکوسیستمها میشود و مدیریت درست محیط زیست مصنوعی به کاهش آلودگی و بهبود کیفیت زندگی کمک میکند.
بر اساس آنچه در وبسایت رسمی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) منتشر شده، شعار محوری روز جهانی محیط زیست در سال ۲۰۲۵ چنین بیان شده است:
“The Republic of Korea will host World Environment Day 2025 with a focus on ending plastic pollution globally.”
منبع رسمی:UNEP – World Environment Day 2025
ترجمه فارسی:
جمهوری کره میزبان روز جهانی محیط زیست ۲۰۲۵ خواهد بود و تمرکز اصلی این رویداد جهانی بر پایان دادن به آلودگی پلاستیکی خواهد بود. حذف آلودگی پلاستیکی از سطح سیاره، گامی کلیدی در دستیابی به اهداف توسعه پایدار است؛ از جمله اقدام در برابر تغییرات اقلیمی، تولید و مصرف پایدار، حفاظت از دریاها و اقیانوسها، بازسازی اکوسیستمها و حفظ تنوع زیستی.
این شعار به طور رسمی توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) اعلام شده و بازتابدهنده نگرانی جهانی درباره بحران پلاستیک و ضرورت اقدام فوری است.
فهرست شعارهای روز جهانی محیط زیست
| سال | شعار انگلیسی | ترجمه فارسی | کشور میزبان | منبع رسمی |
|---|---|---|---|---|
| 2025 | Ending Plastic Pollution | پایان دادن به آلودگی پلاستیکی | کره جنوبی | UNEP 2025 |
| 2024 | Our Land. Our Future. We are #GenerationRestoration | سرزمین ما. آینده ما. ما نسل بازسازی هستیم | عربستان سعودی | UNEP 2024 |
| 2023 | Solutions to Plastic Pollution | راهکارهایی برای آلودگی پلاستیکی | ساحل عاج (با همکاری هلند) | UNEP 2023 |
| 2022 | Only One Earth | تنها یک زمین داریم | سوئد | UNEP 2022 |
| 2021 | Ecosystem Restoration | بازسازی اکوسیستمها | پاکستان | UNEP 2021 |
| 2020 | Time for Nature | زمان برای طبیعت | کلمبیا | UNEP 2020 |
| 2019 | Beat Air Pollution | مقابله با آلودگی هوا | چین | UNEP 2019 |
| 2018 | Beat Plastic Pollution | مقابله با آلودگی پلاستیکی | هند | UNEP 2018 |
۵ عنصر اصلی دستور کار ۲۰۳۰ برای توسعه پایدار
دستور کار ۲۰۳۰ سازمان ملل، برنامهای جامع برای رسیدن به توسعه پایدار است که شامل ۵ عنصر اصلی میشود:
- محیط زیست پاک و سالم: حفظ اکوسیستمها و منابع طبیعی به منظور جلوگیری از تخریب و آلودگی.
- اقتصاد پایدار: ترویج فعالیتهای اقتصادی که به منابع طبیعی آسیب نزند و به توسعه بلندمدت کمک کند.
- جامعه برابر و عادلانه: ایجاد فرصتهای برابر برای همه افراد و کاهش فقر و نابرابریها.
- سلامت و رفاه: تضمین دسترسی به خدمات بهداشتی و ارتقای کیفیت زندگی.
- آموزش و آگاهی: افزایش دانش و توانمندسازی افراد برای مشارکت در توسعه پایدار.
این عناصر در کنار هم، چارچوبی برای رسیدن به جهانی بهتر و پایدارتر را فراهم میکنند.
نمونههایی از توسعه پایدار
توسعه پایدار یعنی رشد اقتصادی و اجتماعی به گونهای که منابع طبیعی برای نسلهای آینده حفظ شود. برخی نمونههای عملی توسعه پایدار عبارتاند از:
- استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر: مانند انرژی خورشیدی و بادی که آلودگی ایجاد نمیکنند.
- کشاورزی ارگانیک: کشت بدون استفاده از سموم شیمیایی که خاک و آب را حفظ میکند.
- بازیافت و مدیریت پسماند: کاهش زبالهها و تبدیل آنها به منابع قابل استفاده مجدد.
- حمل و نقل سبز: استفاده از خودروهای الکتریکی و دوچرخه برای کاهش آلودگی هوا.
- ساخت و ساز سبز: طراحی ساختمانهایی که مصرف انرژی و آب را به حداقل میرسانند.
این اقدامات به حفظ محیط زیست و ارتقای کیفیت زندگی کمک میکنند و نمونههای موفق توسعه پایدار در جهان هستند.
نتیجهگیری
روز جهانی محیط زیست فرصتی است برای همه ما تا درباره اهمیت حفاظت از کره زمین بیاندیشیم و اقدام کنیم. این روز نه تنها یادآور چالشهای بزرگ محیط زیستی مانند آلودگی پلاستیکی و تغییرات اقلیمی است، بلکه فرصتی است برای آموزش، آگاهیبخشی و همبستگی جهانی.
سوالات متداول
- شعار روز جهانی محیط زیست ۲۰۲۵ چه بود؟
پایان دادن به آلودگی پلاستیکی - میزبان ۲۰۲۵ کدام کشور است؟
جمهوری کره (کره جنوبی) - تعریف محیط چیست؟
محیط را میتوان بهعنوان مجموعهای از تمام عناصر زنده و غیرزنده و تأثیرات آنها تعریف کرد که بر زندگی انسان اثر میگذارند. - تفاوت روز زمین با روز محیط زیست چیست؟
روز زمین (۲۲ آوریل) تمرکز جهانی دارد؛ روز محیط زیست تحت نظارت سازمان ملل است. - چه کسانی روز محیط زیست را پایهگذاری کردند؟
سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۲. - مصرف چه چیزهایی باید کم شود؟
پلاستیک، سوختهای فسیلی، آب و انرژی غیرضروری.
