رضا سوختهسرایی، یکی از پرافتخارترین کشتیگیران تاریخ ایران، نمادی از استقامت، قدرت و پهلوانی در ورزش کشتی بود. او که در هر دو رشته کشتی آزاد و فرنگی به موفقیتهای چشمگیری دست یافت، از معدود ورزشکارانی بود که توانست در سطح جهانی و آسیایی مدالهای متعدد کسب کند. سوختهسرایی نه تنها یک قهرمان روی تشک بود، بلکه در زندگی شخصیاش نیز نمونهای از تواضع و دوستی عمیق با همرزمانش به شمار میرفت. او پس از سالها مبارزه با بیماریهای مختلف، در سن ۷۶ سالگی درگذشت و جامعه ورزش ایران را در سوگ نشاند.
مشخصات فردی رضا سوختهسرایی
- نام کامل: محمدرضا سوختهسرایی
- تاریخ تولد: ۱۱ بهمن ۱۳۲۸ (۳۱ ژانویه ۱۹۵۰)
- زادگاه: روستای دارکلاته، رامیان، استان گلستان
- قد و وزن: حدود ۱۹۰ سانتیمتر / دسته فوقسنگین (۱۰۰+ کیلوگرم)
- رشته ورزشی: کشتی آزاد و فرنگی
- مهمترین افتخارات: ۳ طلای بازیهای آسیایی، ۲ نقره جهان، بازوبند پهلوانی ایران
- پرچمداری ایران: سه دوره پیاپی (۱۹۸۲، ۱۹۸۶، ۱۹۹۰)
- سالهای فعالیت: دهه ۱۳۵۰ تا اوایل دهه ۱۳۷۰
- تاریخ درگذشت: ۲ شهریور ۱۴۰۴ (۲۵ اوت ۲۰۲۵) – در سن ۷۶ سالگی
زندگی اولیه و کودکی
رضا سوختهسرایی (نام کامل: محمدرضا سوختهسرایی) در ۱۱ بهمن ۱۳۲۸ (۳۱ ژانویه ۱۹۵۰) در روستای دارکلاته از توابع بخش فندرسک در شهرستان رامیان استان گلستان (که آن زمان بخشی از مازندران بود) به دنیا آمد. خانواده او اصالتی محلی داشتند و بخشی از ایل پالانی بودند. پدرش، عباسعلی خان (ملقب به داداشبیگ)، از نظامیان فوج سوادکوه بود و مادرش ریشهای قفقازی (گرجی یا ایروانیتبار) داشت.
ورود به کشتی و آغاز حرفهای
رضا کشتی را از دوران سربازی در بیرجند (۱۳۵۰) آغاز کرد. اندام تنومند و قد بلندش (از ویژگیهای خانوادگی پهلوانان سوختهسرایی) او را به دسته فوقسنگین کشاند. او در باشگاههای تهران مانند باشگاه پولاد تمرین کرد و به سرعت پیشرفت کرد. اولین موفقیت بزرگش کسب عنوان پهلوان ایران در سال ۱۳۵۴ بود، جایی که بازوبند پهلوانی را بر بازو بست. او از معدود کشتیگیرانی بود که همزمان در آزاد و فرنگی رقابت میکرد و این توانایی منحصربهفرد او را متمایز کرد.
ویژگیهای فنی و سبک کشتی
سبک کشتی سوختهسرایی ترکیبی از قدرت بدنی خارقالعاده و سرعت عمل بالا بود. او در دسته فوقسنگین با وجود جثه بزرگ، چابکی ویژهای داشت. فنون مورد علاقهاش شامل کمرگیریهای سریع و باراندازهای سنگین بود که اغلب حریفان را در همان دقایق ابتدایی مبارزه تسلیم میکرد. به همین دلیل به او لقب «غول گلستان» دادند.
در دهه ۵۰ و ۶۰، سوختهسرایی با رقیب نزدیکش علیرضا سلیمانی رقابت تنگاتنگی داشت. آنها نه تنها رقیب بودند، بلکه دوستان صمیمی بودند و سالها بعد در یک بیمارستان بستری شدند (سلیمانی برای دیابت و سوخته برای قلب). رضا اغلب حریفان را سریع ضربه فنی میکرد و به “غول گلستان” معروف شد.
دستاوردها و مسابقات مهم
سوختهسرایی پرافتخارترین کشتیگیر ایرانی در بازیهای آسیایی است. او سه مدال طلا (۱۹۸۲ دهلینو – آزاد، ۱۹۸۶ سئول – فرنگی، ۱۹۹۰ پکن – آزاد) و یک نقره آسیایی کسب کرد. در بازیهای ۱۹۸۶، برای کمک به سلیمانی، در فرنگی رقابت کرد و هر دو طلا گرفتند. او پرچمدار کاروان ایران در سه دوره متوالی (۱۹۸۲، ۱۹۸۶، ۱۹۹۰) بود، رکوردی بینظیر.
عملکرد جهانی
- نقره جهان ۱۹۷۸ مکزیکوسیتی (آزاد، فوقسنگین)
- نقره جهان ۱۹۸۱ اسکوپیه (آزاد، فوقسنگین)
او المپیک ۱۹۷۶ مونترال را تجربه کرد، اما تحریمهای سیاسی (المپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لسآنجلس) دو مدال احتمالی المپیک را از او گرفت. در خاطراتش، از این بدشانسیها گلایه داشت، اما همیشه لبخند بر لب بود.
حریفان سرسخت
در عرصه جهانی، او بارها با قهرمانان نامدار شوروی و بلغارستان روبهرو شد. مبارزهاش با “آرسن آیداموف” و “الکساندر کارلین” از بهیادماندنیترین رقابتهای فوقسنگین آن دوران بود، هرچند همیشه نتیجه به نفع او نبود، اما قدرت و مقاومتش تحسین کارشناسان کشتی را برانگیخت.
| سال | رویداد | رشته | مدال | توضیحات |
|---|---|---|---|---|
| ۱۳۵۴ | پهلوانی ایران | – | 🥇 طلا (بازوبند) | اولین عنوان پهلوانی |
| ۱۹۷۸ | قهرمانی جهان، مکزیکوسیتی | آزاد | 🥈 نقره | فوقسنگین |
| ۱۹۸۱ | قهرمانی جهان، اسکوپیه | آزاد | 🥈 نقره | فوقسنگین |
| ۱۹۸۲ | بازیهای آسیایی، دهلینو | آزاد | 🥇 طلا | پرچمدار ایران |
| ۱۹۸۶ | بازیهای آسیایی، سئول | فرنگی | 🥇 طلا | پرچمدار، کمک به سلیمانی |
| ۱۹۹۰ | بازیهای آسیایی، پکن | آزاد | 🥇 طلا | پرچمدار، در ۴۰ سالگی |
زندگی شخصی، مربیگری و چالشها
پس از بازنشستگی، سوختهسرایی به مربیگری پرداخت و تجربیاتش را به نسل جوان منتقل کرد. او زندگی آرامی داشت و با سلیمانی دوستی عمیقی برقرار کرد. در دهه ۹۰، با بیماریهای قلبی، کلیوی و دیابت دست و پنجه نرم کرد. مرگ دوست نزدیکش (سلیمانی) و بیماریها او را ضعیف کرد.
خانواده و زندگی اجتماعی
رضا سوختهسرایی ازدواج کرده و دارای فرزندانی بود که برخی نیز به ورزش روی آوردند، هرچند هیچیک مسیر کشتی حرفهای را دنبال نکردند. او در محلههای جنوبی تهران به نیکوکاری و کمک به خانوادههای بیبضاعت شناخته میشد و بسیاری او را «پهلوان بیرون از تشک» مینامیدند.
بیماری و درگذشت
سوختهسرایی پس از یک دوره طولانی بیماری (شامل مشکلات قلبی، کلیوی و دیابت)، شامگاه یکشنبه ۲ شهریور ۱۴۰۴ (۲۵ اوت ۲۰۲۵) در سن ۷۶ سالگی درگذشت. این خبر تنها یک روز پس از درگذشت امامعلی حبیبی (ببر مازندران) اعلام شد و جامعه کشتی را در شوک فرو برد.
واکنشها و مراسم
پس از درگذشت او، فدراسیون کشتی جمهوری اسلامی ایران پیام تسلیتی منتشر کرد و او را «یکی از ستونهای ماندگار کشتی ایران» نامید. شاگردان و قهرمانان سنگینوزن معاصر همچون بهداد سلیمی و هادی رضازاده در شبکههای اجتماعی یاد او را گرامی داشتند. مراسم تشییع پیکرش با حضور پیشکسوتان و اهالی کشتی در تهران برگزار شد و بسیاری از رسانههای ورزشی منطقه خبر درگذشت او را پوشش دادند.
میراث و تاثیر
رضا سوختهسرایی نماد پهلوانی واقعی بود: قدرتمند روی تشک، فروتن در زندگی. او الهامبخش نسلهای بعدی مانند علیرضا سلیمانی و کشتیگیران سنگینوزن شد. رکورد پرچمداری و مدال در دو رشته، او را منحصربهفرد کرد.
جایگاه در تاریخ ورزش ایران
نام او همواره در کنار بزرگانی چون امامعلی حبیبی، علیرضا سلیمانی و عبدالله موحد یاد میشود. سوختهسرایی با کارنامه درخشان و شخصیت متواضع، الگویی برای نسلهای بعد باقی خواهد ماند. بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر تحریمهای المپیک نبود، او میتوانست نام ایران را در المپیک نیز جاودانه کند.
امروز، نامش در تاریخ کشتی ایران جاودانه است و یادش گرامی داشته میشود. روحش شاد و یادش گرامی باد.
نتیجهگیری
رضا سوختهسرایی را میتوان یکی از ستونهای استوار کشتی ایران دانست؛ ورزشکاری که با وجود کمبود امکانات، فشارهای سیاسی و مشکلات شخصی، توانست در سطح قاره و جهان بدرخشد. او الگویی از پهلوانی بود؛ قدرت در میدان، تواضع در زندگی. هرچند حضورش در المپیک به دلیل تحریمها محدود شد، اما افتخاراتش در بازیهای آسیایی و قهرمانی جهان، نام او را جاودانه کرد. امروز نسلهای جوان کشتی ایران همچنان از یاد و میراث او الهام میگیرند.
