مارک الیوت زاکربرگ، یکی از برجستهترین کارآفرینان و نوابغ فناوری جهان، با خلق فیسبوک (که اکنون به نام متا شناخته میشود) مسیر ارتباطات انسانی را برای همیشه تغییر داد. داستان زندگی او، از کودکی در نیویورک تا تبدیل شدن به یکی از ثروتمندترین و تأثیرگذارترین افراد جهان، پر از فراز و نشیب، نوآوری، جنجال و تلاشهای بشردوستانه است.
مشخصات فردی مارک زاکربرگ
- نام کامل: مارک الیوت زاکربرگ
- تاریخ تولد: ۱۴ مه ۱۹۸۴
- محل تولد: وایت پلینز، نیویورک، آمریکا
- تحصیلات: دانشگاه هاروارد (انصراف داده)
- حرفه: کارآفرین و مدیرعامل متا (فیسبوک سابق)
- همسر: پریسیلا چان
- تعداد فرزند: ۲ دختر
- ثروت تخمینی: حدود ۱۰۶ میلیارد دلار (۲۰۲۳)
- بنیانگذار بنیاد Chan Zuckerberg Initiative
دوران کودکی و نوجوانی: جرقههای نبوغ
مارک زاکربرگ در ۱۴ مه ۱۹۸۴ در وایت پلینز، نیویورک، در خانوادهای تحصیلکرده و از طبقه متوسط به دنیا آمد. پدرش، ادوارد زاکربرگ، دندانپزشک بود و مادرش، کارن کمپنر، رواندرمانگر. مارک، تنها پسر خانواده، همراه با سه خواهرش (رندی، دونا و آریل) در منطقه دابز فری نیویورک بزرگ شد. از کودکی، علاقه و استعداد شگفتانگیزی به فناوری و برنامهنویسی نشان داد. در ۱۰ سالگی، والدینش اولین کامپیوتر او را خریداری کردند و مارک به سرعت به دنیای کدنویسی جذب شد.
پدرش، ادوارد، او را با زبان برنامهنویسی Atari BASIC آشنا کرد و مارک در ۱۲ سالگی برنامهای به نام “ZuckNet” طراحی کرد که به عنوان یک سیستم پیامرسان داخلی برای مطب دندانپزشکی پدرش استفاده شد. این پروژه، که به اعضای خانواده و کارکنان مطب امکان ارتباط سریع میداد، نشاندهنده تواناییهای اولیه او در حل مسائل با فناوری بود. بعدها، مارک تحت نظر معلم خصوصی، دیوید نیومن، آموزشهای پیشرفتهتری دید. نیومن بعدها مارک را “نابغه کوچک” توصیف کرد و اذعان داشت که آموزش او چالشبرانگیز بود، زیرا مارک به سرعت از او پیشی میگرفت.
در دوران دبیرستان، مارک به آکادمی فیلیپس اکستر، یک مدرسه معتبر، رفت و در آنجا نه تنها در برنامهنویسی، بلکه در شمشیربازی نیز درخشید و کاپیتان تیم مدرسه شد. او همچنین نرمافزار Synapse را طراحی کرد، یک پخشکننده موسیقی هوشمند که عادات موسیقیایی کاربر را تحلیل میکرد. این برنامه توجه شرکتهایی مانند مایکروسافت را جلب کرد، اما مارک پیشنهاد خرید آن را رد کرد، نشاندهنده روحیه بلندپروازانهاش حتی در سنین پایین.
دوران دانشگاه و تولد فیسبوک
در سال ۲۰۰۲، زاکربرگ وارد دانشگاه هاروارد شد و در رشته علوم کامپیوتر و روانشناسی تحصیل کرد. هاروارد نقطه عطفی در زندگی او بود، جایی که ایده فیسبوک شکل گرفت. در سال دوم دانشگاه، مارک پروژهای به نام Facemash را راهاندازی کرد که به کاربران اجازه میداد جذابیت دانشجویان را بر اساس عکسهایشان رتبهبندی کنند. این پروژه، اگرچه جنجالی بود و منجر به اخطار انضباطی از سوی دانشگاه شد، نشاندهنده توانایی او در جذب توجه و ایجاد پلتفرمهای تعاملی بود.
در فوریه ۲۰۰۴، مارک به همراه هماتاقیهایش، ادواردو ساورین، داستین موسکوویتز، کریس هیوز و اندرو مککالم، شبکه اجتماعی “TheFacebook” را از خوابگاه خود راهاندازی کرد. این پلتفرم ابتدا برای دانشجویان هاروارد طراحی شده بود، اما به سرعت به سایر دانشگاهها گسترش یافت. در سال ۲۰۰۵، نام آن به “فیسبوک” تغییر کرد و دفتر مرکزی به پالو آلتو، کالیفرنیا منتقل شد. مارک برای تمرکز بر پروژهاش از هاروارد انصراف داد، تصمیمی که بعدها به یکی از مهمترین نقاط عطف زندگی او تبدیل شد.
رشد فیسبوک و تبدیل به غول فناوری
فیسبوک به سرعت رشد کرد و در سال ۲۰۰۶ به همه افراد بالای ۱۳ سال با ایمیل معتبر امکان ثبتنام داد. تا سال ۲۰۱۲، تعداد کاربران فیسبوک به بیش از یک میلیارد نفر رسید. زاکربرگ با جذب سرمایهگذارانی مانند پیتر تیل، موفق به گسترش زیرساختها و تیم فنی شد. در سال ۲۰۱۲، فیسبوک به یک شرکت سهامی عام تبدیل شد و عرضه اولیه سهام آن ۱۶ میلیارد دلار جذب کرد، که بزرگترین عرضه اولیه در تاریخ تا آن زمان بود.
زاکربرگ همچنین با خرید اینستاگرام در سال ۲۰۱۲ به قیمت یک میلیارد دلار و واتساپ در سال ۲۰۱۴ به قیمت ۱۹ میلیارد دلار، امپراتوری دیجیتال خود را گسترش داد. این خریدها، همراه با توسعه پلتفرمهای دیگر مانند مسنجر و آکیولس ویآر، شرکت او را به یکی از قدرتمندترین بازیگران صنعت فناوری تبدیل کرد. در سال ۲۰۲۱، فیسبوک به “متا” تغییر نام داد تا تمرکز جدید شرکت بر متاورس، جهانی مجازی برای ارتباطات و تعاملات دیجیتال، را منعکس کند.
دستاوردها و جوایز
مارک زاکربرگ به دلیل نوآوریهایش جوایز متعددی دریافت کرده است:
- شخصیت سال ۲۰۱۰ مجله تایم: به دلیل تغییر نحوه ارتباط افراد و اشتراکگذاری اطلاعات.
- جایزه علوم زیستی ۲۰۱۳: به همراه همسرش، پریسیلا چان، برای تلاشهای بشردوستانه.
- رتبهبندی در فهرست فوربس: زاکربرگ بارها در فهرست ثروتمندترین افراد جهان قرار گرفته و در سال ۲۰۲۳ با دارایی خالص حدود ۱۰۶ میلیارد دلار، نهمین فرد ثروتمند جهان بود.
او همچنین به عنوان یکی از تأثیرگذارترین افراد در فناوری شناخته شده و لقب “خطرناکترین فرد جهان” را به دلیل نفوذ گستردهاش در رسانههای اجتماعی دریافت کرده است.
زندگی شخصی و ازدواج
مارک در سال ۲۰۰۳ در یک مهمانی دانشگاهی با پریسیلا چان، دانشجوی زیستشناسی هاروارد، آشنا شد. پریسیلا، که اکنون پزشک متخصص اطفال است، در سال ۲۰۱۲ با مارک ازدواج کرد. این زوج دو دختر به نامهای ماکسیما (متولد ۲۰۱۵) و آگوست (متولد ۲۰۱۷) دارند. آنها همچنین یک سگ مجارستانی به نام Beast دارند که صفحه فیسبوک او بیش از ۱.۵ میلیون دنبالکننده دارد.
زاکربرگ و چان به دلیل فعالیتهای خیرخواهانهشان شناخته شدهاند. در سال ۲۰۱۵، پس از تولد دخترشان ماکسیما، آنها بنیاد Chan Zuckerberg Initiative (CZI) را تأسیس کردند و متعهد شدند ۹۹ درصد از سهام فیسبوک خود (معادل ۴۵ میلیارد دلار در آن زمان) را به امور خیریه، بهویژه در زمینه آموزش و سلامت، اختصاص دهند.
زاکربرگ همچنین به سادگی در سبک زندگی معروف است. او معمولاً تیشرتهای خاکستری و لباسهای ساده میپوشد و خودروهای معمولی مانند هوندا و آکورا را ترجیح میدهد، هرچند صاحب یک خودروی لوکس پاگانی هوایرا نیز هست.
حواشی و جنجالها
زندگی زاکربرگ بدون جنجال نبوده است:
- اتهام سرقت ایده فیسبوک: در سال ۲۰۰۴، برادران وینکلووس و دیویا نارندرا ادعا کردند که زاکربرگ ایده فیسبوک را از پروژه Harvard Connection آنها دزدیده است. این دعوی در نهایت با توافق ۶۵ میلیون دلاری حل شد، اما زاکربرگ اتهامات را رد کرد و مدعی شد ایده فیسبوک کاملاً متفاوت بود.
- فیلم شبکه اجتماعی (۲۰۱۰): این فیلم، که بر اساس کتاب “میلیاردرهای تصادفی” ساخته شد، زندگی زاکربرگ و تأسیس فیسبوک را به تصویر کشید. او از نادرستی جزئیات فیلم انتقاد کرد، اما فیلم موفقیت تجاری و هنری داشت و سه جایزه اسکار برد.
- کمبریج آنالیتیکا (۲۰۱۶): یکی از بزرگترین جنجالهای فیسبوک، سوءاستفاده شرکت کمبریج آنالیتیکا از دادههای ۸۷ میلیون کاربر برای تأثیرگذاری بر انتخابات آمریکا بود. زاکربرگ در کنگره آمریکا شهادت داد و عذرخواهی کرد.
- اتهامات اعتیاد به شبکههای اجتماعی: در سال ۲۰۲۴، زاکربرگ در مجلس سنای آمریکا به دلیل تأثیرات منفی اینستاگرام و فیسبوک بر سلامت روان کودکان عذرخواهی کرد. این اتهامات همچنان موضوع بحث است.
- پروژه متاورس: سرمایهگذاری عظیم زاکربرگ در متاورس با انتقاداتی مواجه شده، زیرا این پروژه تاکنون میلیاردها دلار ضرر داده و کیفیت آن مورد انتقاد قرار گرفته است.
دیدگاههای مذهبی
زاکربرگ در خانوادهای یهودی بزرگ شد، اما در جوانی خود را خداناباور توصیف کرد. با این حال، در سال ۲۰۱۶ در پستی فیسبوکی اظهار داشت که به اهمیت دین معتقد است، هرچند این اظهارات بحثبرانگیز شد و تفسیرهای متفاوتی از سوی خداناباوران و مذهبیون دریافت کرد.
رازهای موفقیت زاکربرگ
زاکربرگ در مسیر موفقیت خود از اصول مشخصی پیروی کرده است:
- تمرکز بر علاقه: او همیشه روی پروژههایی کار کرده که به آنها علاقه داشته، مانند فیسبوک و متاورس.
- تلاش بیوقفه: زاکربرگ معتقد است موفقیت بدون کار سخت غیرممکن است.
- انتخاب تیم قوی: او بهترین افراد را برای تیمش انتخاب کرد، که نقش کلیدی در رشد فیسبوک داشت.
- ریسکپذیری: انصراف از هاروارد و سرمایهگذاری در متاورس نشاندهنده روحیه ریسکپذیر اوست.
- بشردوستی: تعهد به اهدای ۹۹ درصد ثروتش نشاندهنده مسئولیت اجتماعی اوست.
تأثیر زاکربرگ بر جهان
مارک زاکربرگ با ایجاد فیسبوک و گسترش آن به پلتفرمهای مختلف، نحوه ارتباطات، تجارت، تبلیغات و حتی سیاست را دگرگون کرده است. این تغییرات هم فرصتهای جدیدی خلق کرده و هم چالشهای بزرگی ایجاد کرده است، از جمله مسائل مربوط به حریم خصوصی، اخبار جعلی و سلامت روان.
نتیجهگیری
زندگینامه مارک زاکربرگ داستانی از نبوغ، جاهطلبی و تأثیرگذاری است. او از یک برنامهنویس جوان در خوابگاه هاروارد به یکی از قدرتمندترین افراد جهان تبدیل شد. با وجود موفقیتهای بینظیر، جنجالها و انتقادات نیز بخشی از مسیر او بودهاند. زاکربرگ همچنان با پروژه متاورس و فعالیتهای خیرخواهانهاش به دنبال تغییر جهان است. داستان او الهامبخش میلیونها نفر است که رویاهای خود را دنبال کنند، اما در عین حال یادآور مسئولیتهای بزرگی است که با قدرت و ثروت همراه میشود.
