روز جهانی دختر، که به طور رسمی “روز جهانی دختربچه” شناخته میشود، یکی از روزهای مهم بینالمللی است که توسط سازمان ملل متحد برای برجسته کردن حقوق دختران و چالشهای پیش روی آنها تعیین شده است. این روز هر ساله در تاریخ ۱۱ اکتبر (۱۹ مهرماه در تقویم شمسی) جشن گرفته میشود و هدف آن افزایش آگاهی عمومی در مورد نابرابریهای جنسیتی، حمایت از دختران در زمینههای آموزش، بهداشت، حقوق قانونی و حفاظت از خشونت است. در جهانی که هنوز میلیونها دختر از حقوق اساسی خود محروم هستند، این روز فرصتی است برای تأکید بر پتانسیل دختران به عنوان رهبران آینده و عوامل تغییر اجتماعی. این رویداد نه تنها چالشها را برجسته میکند، بلکه بر موفقیتها و نقش دختران در حل مسائل جهانی تمرکز دارد.
در ایران، علاوه بر روز جهانی دختر، روز ملی دختر نیز وجود دارد که مصادف با ولادت حضرت معصومه (س) است و در سال ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۹ اردیبهشت ماه خواهد بود.
| تقویم | تاریخ روز جهانی دختر | توضیحات |
|---|---|---|
| میلادی | 11 اکتبر هر سال | تعیینشده توسط سازمان ملل متحد |
| شمسی | 19 مهر هر سال | بر اساس تبدیل تقویم، معمولاً ثابت است |
| قمری | متغیر (مطابق با 16 یا 17 ربیعالاول در برخی سالها) | چون قمری گردش متفاوت دارد، تاریخ دقیق هر سال تغییر میکند |
تاریخچه روز جهانی دختر
ایده روز جهانی دختر ریشه در کنفرانس جهانی زنان در پکن در سال ۱۹۹۵ دارد، جایی که برای اولین بار در بیانیه پکن بر حقوق دختران تأکید شد. این بیانیه به عنوان نقشه راهی برای پیشبرد برابری جنسیتی عمل کرد و بر نیاز به توجه ویژه به دختران اشاره داشت.
علاوه بر این، کشور کانادا همراه با سازمان مردمنهاد Plan International از پیشگامانی بودند که پیشنهاد رسمی این روز را به سازمان ملل ارائه دادند. تلاشهای این نهادها در نهایت منجر شد که موضوع دختران بهطور ویژه در دستور کار جهانی قرار گیرد.
در نهایت، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ با تصویب قطعنامه ۶۶/۱۷۰، روز ۱۱ اکتبر را به عنوان روز جهانی دختربچه اعلام کرد. این تصمیم با هدف آگاهیبخشی در مورد مسائل دختران مانند آموزش، تغذیه، ازدواج اجباری کودکان، حقوق قانونی و حقوق پزشکی گرفته شد. اولین جشن رسمی این روز در سال ۲۰۱۲ برگزار شد و از آن زمان تاکنون، این روز به نمادی از جنبش جهانی برای حقوق دختران تبدیل شده است.
در سال ۲۰۲۵، این روز مصادف با سیامین سالگرد بیانیه پکن است، که فرصتی برای بررسی پیشرفتها و چالشهای باقیمانده فراهم میکند.
اهمیت روز جهانی دختر
اهمیت این روز در برجسته کردن نقش دختران در توسعه پایدار نهفته است. دختران نه تنها قربانیان نابرابریها هستند، بلکه میتوانند به عنوان رهبران، کارآفرینان، مادران و سیاستمداران آینده، جهان را تغییر دهند. سرمایهگذاری روی دختران به معنای دستیابی به اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تا سال ۲۰۳۰ است، زیرا برابری جنسیتی کلید پیشرفت اقتصادی و اجتماعی است.
این روز بر مبارزه با خشونت، تبعیض و نابرابری تمرکز دارد. برای مثال، حمایت از دختران در برابر ازدواج اجباری، خشونت خانگی و عدم دسترسی به آموزش از اهداف اصلی آن است. همچنین، تأکید بر صدای دختران و مشارکت آنها در تصمیمگیریها، آنها را از قربانی به عامل تغییر تبدیل میکند.
ارتباط با اهداف توسعه پایدار (SDGs)
روز جهانی دختر مستقیماً با چند هدف اصلی توسعه پایدار سازمان ملل مرتبط است:
- هدف ۴: آموزش باکیفیت و برابر برای همه.
- هدف ۵: برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان و دختران.
- هدف ۳: تضمین سلامت و رفاه.
- هدف ۱۰: کاهش نابرابریها.
این اهداف نشان میدهند که سرمایهگذاری بر دختران تنها یک موضوع انسانی نیست، بلکه بخشی از استراتژی جهانی برای رسیدن به توسعه پایدار است.
تمهای سالانه
هر سال، سازمان ملل و نهادهای مرتبط مانند یونیسف و یونسکو تم خاصی برای این روز تعیین میکنند تا تمرکز را بر مسائل خاص هدایت کنند. برخی از تمهای گذشته و فعلی عبارتند از:
- ۲۰۲۵: “دختری که هستم، تغییری که رهبری میکنم: دختران در خط مقدم بحرانها” – این تم بر رهبری دختران در مواجهه با بحرانهای جهانی مانند تغییرات آب و هوایی، خشونت و نابرابری تأکید دارد.
- ۲۰۲۴: “چشمانداز دختران برای آینده” – تمرکز بر توانمندسازی دختران، تقویت صدای آنها و حمایت از نقششان در سیاستگذاریها.
- ۲۰۲۳: “سرمایهگذاری روی حقوق دختران: آینده ما” – تأکید بر سرمایهگذاری مالی و اجتماعی برای حقوق دختران.
- ۲۰۲۲: “زمان ما اکنون است – حقوق ما، آینده ما”.
- ۲۰۲۱: “نسل دیجیتال. نسل ما.” – تمرکز بر نقش فناوری در توانمندسازی دختران.
این تمها نشاندهنده تکامل تمرکز از چالشها به راهحلها و رهبری دختران هستند.
چالشهای منطقهای
چالشهای دختران در نقاط مختلف جهان یکسان نیست.
- در آفریقا و جنوب آسیا، مسئله ازدواج کودکان هنوز بهشدت رایج است.
- در خاورمیانه، علاوه بر ازدواج زودهنگام، موضوع محدودیت در دسترسی به آموزش عالی و اشتغال پررنگ است.
- در کشورهای توسعهیافته، چالش اصلی بیشتر به حوزه خشونتهای آنلاین، تبعیض در محیط کار و حضور در حوزههای STEM مربوط میشود.
این تنوع نشان میدهد که راهحلها باید با شرایط فرهنگی و اجتماعی هر منطقه سازگار باشند.
نقش فناوری و فضای دیجیتال
یکی از ابعاد نوظهور روز جهانی دختر، توجه به دسترسی برابر به فناوری است. بسیاری از دختران هنوز به اینترنت یا ابزارهای دیجیتال دسترسی ندارند و این شکاف دیجیتال میتواند شکاف جنسیتی را عمیقتر کند.
در مقابل، حضور دختران در علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) و دسترسی به آموزش آنلاین میتواند نقش بزرگی در توانمندسازی آنها ایفا کند. به همین دلیل، تمهایی مانند “نسل دیجیتال” تأکید ویژهای بر این موضوع دارند.
نمونههای الهامبخش
یکی از شناختهشدهترین چهرههای الهامبخش، ملاله یوسفزی از پاکستان است که پس از حمله طالبان به دلیل دفاع از حق تحصیل دختران، تبدیل به نماد جهانی مقاومت و برنده جایزه صلح نوبل شد.
همچنین، داستانهای دختران فعال در کشورهای مختلف – از کنیا تا هند – نشان میدهد که حتی در شرایط دشوار، دختران میتوانند تغییرآفرین باشند. این روایتها اهمیت روز جهانی دختر را از سطح سیاستگذاری به سطح زندگی روزمره مردم میآورد.
فعالیتها و رویدادها
روز جهانی دختر با رویدادهای متنوعی در سراسر جهان جشن گرفته میشود، از جمله سمینارها، کارگاهها، کمپینهای رسانهای و فعالیتهای دخترمحور. سازمانهایی مانند یونیسف، یونسکو و سازمان ملل برنامههایی برای به اشتراک گذاشتن داستانهای دختران، حمایت از سیاستهای حمایتی و ایجاد فضاهای دخترانه برگزار میکنند.
در سال ۲۰۲۵، گزارش “اهداف دختران: چه چیزی برای دختران تغییر کرده است؟” توسط یونیسف، سازمان ملل زنان و پلن اینترنشنال منتشر شد که پیشرفتها و چالشها را بررسی میکند. همچنین، کمپینهایی برای جمعآوری منابع مالی برای آموزش، بهداشت روانی و حمایت از مادران نوجوان در بحرانها راهاندازی میشود.
علاوه بر سازمانهای رسمی، رسانهها، شبکههای اجتماعی و کمپینهای مردمی نیز نقش مهمی دارند. هشتگهایی مانند #DayOfTheGirl در فضای مجازی به آگاهیرسانی و اتحاد جهانی کمک میکنند.
چالشهای پیش روی دختران و آمار کلیدی
علیرغم پیشرفتها، دختران همچنان با چالشهای جدی روبرو هستند. آمارهای کلیدی عبارتند از:
- ۱۳۳ میلیون دختر امروز از مدرسه محروم هستند.
- دختران نوجوان ۱۵-۱۹ ساله بیشتر از همتایان پسر خود از آموزش، اشتغال یا آموزش حرفهای دور هستند.
- تقریباً ۴ نفر از هر ۱۰ دختر نوجوان مدرسه متوسطه را تمام نمیکنند.
- نزدیک به ۱ نفر از هر ۴ دختر نوجوان متأهل یا شریکدار، خشونت شریک زندگی را تجربه کردهاند.
- بیش از یک سوم نوجوانان ۱۵-۱۹ ساله معتقدند که شوهر حق دارد همسرش را بزند.
- درصد دختران نوجوان کموزن از ۱۰% به ۸% در سه دهه گذشته کاهش یافته، اما پیشرفت کند است.
- هیچ کشوری با دادههای موجود حتی نیمی از ۱۶ هدف توسعه پایدار مرتبط با رفاه دختران نوجوان را محقق نکرده است.
راهکارها و آیندهنگری
برای رفع این چالشها، اقدامات زیر پیشنهاد میشود:
- سرمایهگذاری در آموزش ابتدایی و متوسطه برای همه دختران.
- تصویب و اجرای قوانین بازدارنده علیه ازدواج کودکان و خشونت خانگی.
- فراهم کردن دسترسی برابر به فناوری و اینترنت برای دختران.
- ترویج حضور دختران در علوم، سیاست و اقتصاد.
- حمایت از کمپینهای مردمی و رسانهای که آگاهی اجتماعی را بالا میبرند.
این راهکارها زمانی موثر خواهند بود که دولتها، خانوادهها، جامعه مدنی و خود دختران بهطور همزمان نقش خود را ایفا کنند.
نتیجهگیری
روز جهانی دختر بیش از یک جشن است؛ آن یک فراخوان برای اقدام جهانی است تا دختران بتوانند پتانسیل کامل خود را محقق کنند. با تمرکز بر رهبری دختران، به ویژه در بحرانها، میتوانیم به سمت جهانی عادلانهتر حرکت کنیم. هر فرد، سازمان و دولت میتواند با حمایت از آموزش، مبارزه با تبعیض و شنیدن صدای دختران، در این تغییر سهیم باشد.
در نهایت، توانمندسازی دختران نه تنها حقوق آنهاست، بلکه کلید آیندهای بهتر برای همه ماست.
