کتاب همواره بهعنوان گنجینهای از خرد، تجربه و فرهنگ شناخته شده است. هر جامعهای که به کتاب و کتابخوانی اهمیت بدهد، در مسیر رشد علمی، فرهنگی و اجتماعی گامهای بلندتری برمیدارد. در ایران، ۲۴ آبان به نام روز کتاب و کتابخوانی در تقویم رسمی کشور ثبت شده است. این روز نه تنها فرصتی برای یادآوری اهمیت مطالعه است، بلکه دعوتی به بازگشت به دنیای اندیشه و قلم نیز محسوب میشود.
| عنوان | تاریخ شمسی | تاریخ میلادی | تاریخ قمری |
|---|---|---|---|
| روز کتاب و کتابخوانی | ۲۴ آبان | 14 نوامبر (هر سال) | 12 رجب 1414 قمری (ثبت رسمی اولین سال، 1993 میلادی) |
تاریخچه روز کتاب و کتابخوانی در ایران
ایده نامگذاری روزی به نام کتاب و کتابخوانی از دهه ۱۳۷۰ شکل گرفت. در سال ۱۳۷۲، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصمیم گرفت هفتهای را به عنوان هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران نامگذاری کند که از ۲۴ آبان آغاز میشود. از همان سال، ۲۴ آبان به عنوان روز کتاب و کتابخوانی در تقویم ماندگار شد.
این نامگذاری با هدف ترویج فرهنگ مطالعه، حمایت از نویسندگان و ناشران، و تقویت جایگاه کتاب در جامعه انجام شد.
اهمیت کتاب در فرهنگ بشری
کتاب یکی از مهمترین ابزارهای انتقال دانش و فرهنگ است. اگر نگاهی به تاریخ بیندازیم، خواهیم دید که بسیاری از تمدنها به واسطه نوشتن و کتابت ماندگار شدهاند. آثار اندیشمندان یونان، ایران، هند و تمدنهای اسلامی به واسطه کتاب به نسلهای بعد منتقل شده است.
در دنیای امروز هم، کتاب همچنان جایگاه خود را حفظ کرده؛ هرچند رسانههای نوین رقیب جدی آن هستند.
فواید کتابخوانی
- افزایش آگاهی و دانش: کتاب به انسان کمک میکند با اندیشهها، فرهنگها و تاریخهای مختلف آشنا شود.
- تقویت قدرت تمرکز و حافظه: مطالعه منظم باعث افزایش توانایی ذهن در تمرکز و یادآوری اطلاعات میشود.
- پرورش خلاقیت و تخیل: بهویژه کتابهای داستانی و ادبی باعث تقویت تخیل و تصویرسازی ذهنی میشوند.
- کاهش استرس و بهبود سلامت روان: مطالعه یک کتاب خوب میتواند مانند سفری ذهنی باشد که آرامش روحی ایجاد میکند.
چالشهای کتابخوانی در دنیای امروز
- کاهش سرانه مطالعه: طبق برخی آمارها، سرانه مطالعه کتاب در ایران پایینتر از میانگین جهانی است.
- رقابت رسانههای دیجیتال: شبکههای اجتماعی و سرگرمیهای مجازی باعث شدهاند بسیاری از افراد زمان کمتری برای مطالعه اختصاص دهند.
- مشکلات اقتصادی نشر: افزایش هزینه کاغذ و چاپ، سبب گرانی کتاب شده و بر دسترسی عمومی اثر گذاشته است.
راهکارهای ترویج فرهنگ کتابخوانی
- گسترش کتابخانههای عمومی در محلهها و مدارس
- برگزاری جشنوارهها و نمایشگاههای کتاب با تخفیفهای ویژه
- تشویق کودکان به کتابخوانی با استفاده از داستانها و کتابهای تصویری
- فعالیتهای فرهنگی در فضای مجازی برای معرفی کتابهای ارزشمند
- نهادینه کردن مطالعه در خانواده به عنوان یک عادت روزانه
نقش خانواده و معلمان در ترویج کتابخوانی
هیچ چیز به اندازه تربیت خانوادگی نمیتواند علاقه به مطالعه را در کودک شکل دهد. اگر پدر و مادر اهل مطالعه باشند، فرزندان هم کتاب را بخشی از زندگی میدانند.
از سوی دیگر، معلمان میتوانند با معرفی کتابهای جذاب، جلسات کتابخوانی در کلاس و تشویق دانشآموزان، فرهنگ مطالعه را تقویت کنند.
سخنان بزرگان درباره کتاب
- «کتابها، نردبان ترقی بشرند.» – فرانسیس بیکن
- «کتاب، بهترین دوست انسان است که هیچگاه خیانت نمیکند.» – ارنست همینگوی
- «کتاب، معلمی است که بدون چوب و فلک، بدون داد و فریاد و بدون تعطیلی، آموزش میدهد.» – دکتر علی شریعتی
- «خانهای که در آن کتاب نباشد، مانند بدنی است که روح ندارد.» – مارکوس تولیوس سیسرو (سخنور رومی)
- «کتاب، وسیلهای است برای پرواز به دنیایی فراتر از زمان و مکان.» – کارل ساگان (ستارهشناس و نویسنده آمریکایی)
- «کتاب، باغی است که در جیب خود حمل میکنید.» – مثل عربی
- «کتاب نه تنها همراه، بلکه راهنمای انسان در مسیر زندگی است.» – ژان پل سارتر
- «کسی که به مطالعه عادت کند، هرگز از تنهایی رنج نخواهد برد.» – کارلو دُسّی (نویسنده ایتالیایی)
- «بیکتابی، بیفرهنگی است.» – جلال آل احمد
پیوند کتاب و هویت فرهنگی ایرانی
ایران سرزمینی است که شاعران، نویسندگان و فیلسوفان بزرگی به جهان معرفی کرده است. از فردوسی و حافظ تا سعدی و مولوی، همه با آثار مکتوب خود فرهنگ و تمدن ایرانی را زنده نگاه داشتهاند.
روز کتاب و کتابخوانی در واقع یادآور این حقیقت است که ما میراثداران تمدنی هستیم که کتاب را ستون فرهنگ خود قرار داده است.
روز کتاب و کتابخوانی در جهان
در جهان نیز روزهایی به نام کتاب وجود دارد. برای مثال:
- یونسکو روز ۲۳ آوریل را به عنوان روز جهانی کتاب و حق مؤلف معرفی کرده است.
- بسیاری از کشورها جشنوارهها و هفتههای کتاب برگزار میکنند.
این تقویم جهانی نشان میدهد که کتاب، زبانی مشترک برای همه ملتهاست.
جمعبندی
روز کتاب و کتابخوانی فرصتی ارزشمند است تا بار دیگر به اهمیت مطالعه بیندیشیم. اگر جامعهای بخواهد در مسیر توسعه پایدار حرکت کند، باید به کتاب و اندیشه بها دهد. همانطور که سعدی میگوید:
«کتاب، همدم تنهایی و بهترین راهنمای زندگی است.»
