کریسمس، جشنی از نور و امید، دوباره جهان را به ضیافتی از سنتهای باستانی و شادیهای مدرن فرا میخواند. در این روز، که ۲۵ دسامبر بزرگداشت تولد عیسی مسیح است، میلیاردها نفر در سراسر جهان، چه مذهبی و چه غیرمذهبی، لحظاتی پر از شادی و مهربانی را تجربه میکنند. شب کریسمس در سهشنبه ۲۴ دسامبر و روز کریسمس در چهارشنبه ۲۵ دسامبر قرار دارد و این تقارن فرصتی بینظیر برای تعطیلات طولانی ایجاد میکند تا خانوادهها در کنار هم آماده جشنها شوند و خاطراتی جادویی بسازند.
تاریخ کریسمس 2025-2026
| مناسبت کریسمس | تاریخ میلادی ۲۰۲۵ | تاریخ شمسی ۱۴۰۴/۱۴۰۵ | روز هفته |
|---|---|---|---|
| شب کریسمس (Christmas Eve) | ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵ | ۳ دی ۱۴۰۴ | سهشنبه |
| روز کریسمس | ۲۵ دسامبر ۲۰۲۵ | ۴ دی ۱۴۰۴ | چهارشنبه |
| روز بعد از کریسمس (Boxing Day) | ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ | ۵ دی ۱۴۰۴ | پنجشنبه |
| آغاز سال نو میلادی | ۱ ژانویه ۲۰۲۶ | ۱۱ دی ۱۴۰۴ | پنجشنبه |
| کریسمس ارتدوکس | ۷ ژانویه ۲۰۲۶ | ۱۷ دی ۱۴۰۴ | چهارشنبه |
ریشههای کهن و فلسفهی میلاد مسیح
کریسمس امروز، حاصل ترکیبی شگفتانگیز از تاریخ مذهبی و آیینهای باستانی خورشیدی است که در طول قرنها شکل گرفته است. واژه «Christmas» که در زبان فارسی به معنای «میلاد مسیح» است، از عبارت انگلیسی قدیمی «Cristes Maesse» برگرفته شده و به معنی «مراسم عشای ربانی در روز مسیح» است. فرهنگهای مختلف، از نوئل فرانسه تا ناتاله ایتالیا و نویداد اسپانیا، همگی به این مفهوم اشاره دارند. حتی واژه قدیمی یول (Yule) که به جشن انقلاب زمستانی مربوط است، ریشه در سنتهای آلمانی و آنگلوساکسونی دارد.
در سالهای اولیه مسیحیت، جشن اصلی، عید پاک بود، اما در قرن چهارم تولد عیسی مسیح به عنوان تعطیلات رسمی تعیین شد. با انتخاب تاریخ ۲۵ دسامبر، کلیسا موفق شد این جشن را با آیینهای خورشیدی و بتپرستیهای باستانی همزمان کند. اروپاییان بازگشت خورشید و طولانیتر شدن روزها را جشن میگرفتند و اسکاندیناویاییها جشن یول را با روشن کردن کندههای بزرگ هیزم برگزار میکردند. همچنین این روز در روم باستان، روز میلاد خورشید شکستناپذیر و تولد میترا را گرامی میداشت.
از نظر تاریخی، نخستین ثبت رسمی از برگزاری کریسمس به سال ۳۳۶ میلادی در رم بازمیگردد. در آن زمان، امپراتور کنستانتین با رسمیت بخشیدن به مسیحیت، این جشن را در امپراتوری روم غربی نهادینه کرد. بعدها کلیسای شرقی نیز تاریخ متفاوتی بر اساس تقویم جولیانی برای آن برگزید که همچنان توسط کلیساهای ارتدوکس حفظ شده است.
داستان کریسمس ریشه در تولد عیسی مسیح در بیتلحم دارد، جایی که یوسف و مریم باکره به دلیل فرمان سرشماری، مسیری طولانی پیمودند و در آغوش گرم آخور، نوزاد خود را به دنیا آوردند. ستارهای درخشان در آسمان ظاهر شد و مجوسان را به سوی نوزاد هدایت کرد، و هدایای با ارزشی چون طلا، لادن و مرّ به او تقدیم شد. اما تولد این پیامآور صلح، با تهدید هیرودیس کبیر همراه بود و خانواده برای نجات جان مسیح مجبور به فرار به مصر شدند.
بابانوئل: افسانهای که جادوی کریسمس را شکل داد
در طول قرنها، افسانه بابانوئل شکل گرفت و تکامل یافت. این شخصیت ریشه در سنتهای باستانی دارد و با داستان زندگی سنت نیکلاس، راهبی مهربان از پاتارا ترکیه که ثروت خود را به نیازمندان بخشید، پیوند خورده است. داستان معروف آویزان کردن جورابها و افتادن طلاها در آنها، ریشه در کمک مخفیانه نیکلاس به خانوادههای فقیر دارد.
با گذر زمان، شخصیت بابانوئل تغییر شکل داد و به پیرمرد شاد با ریش سفید و لباس قرمز مدرن تبدیل شد. کلمنت کلارک مور در سال ۱۸۲۲ او را با سورتمه پرنده توصیف کرد و کاریکاتوریست توماس نست، تصویر مهربان و چاق او را جاودانه کرد. حتی کمپینهای تبلیغاتی کوکاکولا در دهه ۱۹۳۰ لباس قرمز او را تثبیت نمود. امروزه این شخصیت در بسیاری از کشورهای جهان، از ایتالیا تا روسیه، به عنوان نماد سخاوت و شادی شناخته میشود.
در کشورهای مختلف، بابانوئل چهرههای بومی متفاوتی دارد: در آلمان او را «کریستکیند»، در ایتالیا «بافانا» (پیرزنی مهربان) و در روسیه «دد مراز» (پدربرفی) مینامند. این تنوع فرهنگی نشاندهندهی جهانیشدن مفهوم سخاوت و بخشش است.
نمادهای کریسمس: از درخت همیشه سبز تا نور جادویی
تاریخچه درخت کریسمس
درخت کریسمس ریشه در سنتهای باستانی دارد. اروپاییان اولیه درختان همیشه سبز را نماد زندگی جاودان و امید میدانستند. شکل مدرن آن در قرن شانزدهم در آلمان آغاز شد. مارتین لوتر با دیدن درخشش ستارگان، درخت را با شمعهای کوچک تزیین کرد. سنت بونیفاس نیز درختی صنوبر را به عنوان «درخت نوزاد مسیح» معرفی کرد.
این سنت بعدها توسط شاهزاده آلبرت به بریتانیا آمد و تزیینات شامل سیب، گردو و فندق و سپس گویها، ریسههای نورانی و آبنباتهای عصایی شد.
نمادهای کریسمس (Christmas Symbols)
هر عنصر تزیینی معنای خاص خود را دارد:
ستاره بیتلحم، هدایت مجوسان؛ گویهای سبز، قرمز و طلایی، نماد طبیعت، خون مسیح و ثروت؛ خاس و دارواش، نماد تاج خار و صلح؛ شمعها و نور، برداشتی از عبارت مسیحی «مسیح نور جهان است».
تزیینات و ترندهای ۲۰۲۵
شهرهای بزرگ اروپایی مانند رم با چراغهای چشمکزن و تزئینات قرمز و سبز زنده میشوند. در ۲۰۲۵، ترندها شامل درختان واو، مینی، پاپآپ، بازگشت تزیینات سیمی، رنگ طلایی لوکس، درختان جایگزین، پاپیونهای بزرگ و درختان کرایهای و فیبر نوری هستند.
کریسمس در ایران: سنتها و جشنهای رنگارنگ اقلیتهای مسیحی
اگرچه ایران کشوری با اکثریت مسلمان است، اقلیتهای مسیحی آن هر ساله کریسمس را با شور و شکوه خاص خود جشن میگیرند، به ویژه در تهران، اصفهان، ارومیه، شیراز و آبادان. این جشنها ترکیبی از آداب مذهبی، سنتهای غربی و فرهنگ محلی هستند.
آداب و مراسم مذهبی
- نماز و مراسم کلیسایی: شامل عشاء ربانی نیمهشب و دعاهای ویژه کریسمس در کلیساهای ارمنی و آشوری.
- سرودهای کریسمس (Carols): کودکان و نوجوانان با گروههای مذهبی در کلیساها و برخی خیابانها سرود میخوانند.
- صحنههای تولد مسیح: مجسمههای نوزاد مسیح، مریم و یوسف، حیوانات و مجوسان با چراغ و تزئینات نورانی در خانهها و کلیساها قرار میگیرد.
تزیینات و فضای شهری
- درختان کریسمس و چراغانی: خانوادهها در منازل خود درخت همیشه سبز را با گویها، ریسههای نورانی و آبنباتهای عصایی تزیین میکنند.
- بازارهای محلی: بازارچههای کوچک با هدایای دستساز، شیرینیهای سنتی و تزئینات رنگارنگ برقرار میشوند.
- عصرهای دورهمی: خانوادهها و دوستان گرد هم جمع میشوند و چای، شیرینی و هدایا را به اشتراک میگذارند.
غذاهای سنتی کریسمس
- شیرینی و دسرها: ارامنه ایران شیرینیهایی مانند پانکیک میوهای و کوکیهای کریسمس میپزند.
- غذاهای ویژه شب کریسمس: شامهای شب کریسمس اغلب شامل مرغ و گوشت گوسفند یا بوقلمون هستند، همراه با سالاد و سبزیجات تازه.
رویدادهای فرهنگی و اجتماعی
کمک به نیازمندان: خانوادهها و گروههای داوطلب در این روز اهدای هدایا و کمک به کودکان و نیازمندان انجام میدهند.
کنسرت و نمایش: برخی کلیساها و انجمنها کنسرت سرود کریسمس، نمایش تولد مسیح و کارگاههای هنری برگزار میکنند.
آیینها، غذا و ضیافتی برای تمام حواس
آیینها و سنتها
- جشن ظهور (Advent): چهار هفته قبل از کریسمس آغاز میشود و دورهای برای آمادهسازی روحی است.
- زمانبندی جشنها: در کلیساهای غربی از ۲۵ دسامبر تا ۶ ژانویه ادامه دارد. ارتدوکسها در ۷ ژانویه جشن میگیرند.
- روز باکسینگ (Boxing Day): ۲۶ دسامبر در برخی کشورها روز تعطیل و آغاز حراجیهای بزرگ است.
- نماز و عبادت: عشاء ربانی نیمهشب و تبریک «مسیح متولد شد!» از مهمترین مراسمها هستند.
غذاهای سنتی شب کریسمس و روز کریسمس
- شب کریسمس: ۱۲ غذای بدون گوشت، شامل کوتیای (Kutia) یا سُچیو و نوشیدنی اُزوار (Uzvar) سرو میشود.
- روز کریسمس: غذاهای گوشتی شامل بوقلمون، غاز، اردک یا بچهخوک با فرنی سرو میشوند.
- شیرینیهای سنتی: پانهتونه، پاندورو، بوش دو نوئل، کوزولی از محبوبترینها هستند.
هدایا و برنامهریزی ۲۰۲۵
- زمان باز کردن هدایا: شب کریسمس یا صبح روز کریسمس.
- هدایای شخصیسازیشده: ماگها، پتوها یا آویزهای درخت کریسمس محبوب هستند.
- برنامهریزی: شروع زودهنگام خرید هدایا و دکوراسیون، استرس را کاهش داده و هزینهها را تقسیم میکند.
سرود و سرگرمی
- سرود کریسمس: گروهها و کودکان کولیادکی میخوانند و ستاره کریسمس حمل میکنند.
- فیلم و سرگرمی: تماشای فیلمهای محبوب مانند «تنها در خانه»، «الف» و «پولار اکسپرس» همراه با خانواده.
نمایش تولد مسیح و خرافات مردمی
- نمایش تولد مسیح: مجسمه نوزاد مسیح، مریم، یوسف، مجوسان و حیوانات بازسازی میشوند.
- خرافات: فالگیری در سویاتکی، لباس روشن، پرهیز از کار سخت و آداب دیگر که ریشه در دوران پاگانیسم دارند.
کریسمس و سال نو: فصل تعطیلات و شادیهای پیوسته
کریسمس و سال نو میلادی دو جشن متفاوت هستند، اما به دلیل نزدیکی تاریخی، فصل تعطیلات از ۲۴ دسامبر تا ۲ ژانویه به یک جریان پیوسته از شادی و جشن تبدیل میشود. کریسمس جشن تولد مسیح و سال نو جشن آغاز سال جدید است، و مردم در این ایام فرصت دارند تا در کنار خانواده، جشن، سرگرمی و مهربانی را تجربه کنند.
در نهایت، کریسمس فقط جشنی مذهبی نیست؛ بلکه نمادی از صلح، امید و تولدی دوباره است — فرصتی برای اندیشیدن به مهربانی، خانواده و روشنایی در تاریکترین روزهای سال.
نتیجهگیری
کریسمس بیش از آنکه یک جشن مذهبی باشد، آیینی جهانی برای یادآوری مهربانی، صلح و امید است. این روز فرصتی است برای بازگشت به ارزشهای انسانی و روح بخشش؛ روزی که مردم در سراسر جهان فارغ از نژاد، دین یا ملیت، در کنار یکدیگر میدرخشند.
از نور شمعها تا صدای سرودهای مذهبی، از بوی شیرینیهای تازه تا خندههای گرم خانواده، همه چیز در کریسمس یادآور این حقیقت است که در میانهی زمستان، میتوان دوباره به گرمای عشق و نور ایمان آورد.
در دنیایی که پر از هیاهو و شتاب است، کریسمس دعوتی است برای آرام شدن، نگریستن به درون، و بخشیدن از دل.
