روز داروساز در ایران، فرصتی است برای قدردانی از تلاشهای خستگیناپذیر داروسازان که نقش کلیدی در زنجیره سلامت جامعه ایفا میکنند. این روز هر ساله در تاریخ ۵ شهریورماه، مصادف با زادروز محمد بن زکریای رازی، دانشمند برجسته ایرانی، گرامی داشته میشود. داروسازان نه تنها مسئول تهیه و توزیع داروها هستند، بلکه مشاوران قابل اعتمادی برای بیماران در زمینه مصرف صحیح دارو، پیشگیری از عوارض جانبی و ارتقای سطح آگاهی عمومی محسوب میشوند.
| تقویم | تاریخ روز داروساز در ایران | مناسبت مرتبط |
|---|---|---|
| هجری قمری | ۲۵۱ هـ.ق (زادروز محمد بن زکریای رازی) | تولد رازی، دانشمند و شیمیدان برجسته |
| هجری شمسی | ۵ شهریور | روز داروساز در ایران |
| میلادی | ۲۷ اوت (برابر با حدود ۸۶۵ میلادی برای تولد رازی) | بزرگداشت جهانی دانش رازی |
تاریخچه نامگذاری روز داروساز در ایران
پیشنهاد نامگذاری روزی به نام داروسازی برای اولین بار در دهه ۵۰ شمسی (اوایل دهه ۱۹۷۰ میلادی) توسط جامعه داروسازان ایران مطرح شد. این ایده با هدف برجسته کردن نقش داروسازان در جامعه پیگیری شد و سرانجام در سال ۱۳۵۵ شمسی (۱۹۷۶ میلادی)، ۵ شهریور به عنوان روز داروسازی تعیین گردید. اولین مراسم رسمی در سال ۱۳۵۶ در باشگاه دانشگاه تهران برگزار شد و حتی تمبری به این مناسبت رونمایی گردید.
با این حال، درج رسمی این روز در تقویم ملی تا سال ۱۳۷۸ به تأخیر افتاد. در جلسه ۴۵۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی (۲۰ مهر ۱۳۷۸)، زادروز زکریای رازی به عنوان روز داروسازی تصویب شد و از سال ۱۳۷۹ در تقویم رسمی ایران قرار گرفت. این انتخاب نه تنها به پاس خدمات رازی در حوزه شیمی و داروسازی بود، بلکه نمادی از پیوند عمیق تاریخ علم ایران با داروسازی مدرن محسوب میشود. از آن زمان تاکنون، بیش از ۴۷ دوره مراسم روز داروسازی برگزار شده است.
محمد بن زکریای رازی: پدر داروسازی ایران
محمد بن زکریای رازی (معروف به رازی یا Rhazes در غرب)، متولد حدود سال ۲۵۱ هجری قمری (۸۶۵ میلادی) در شهر ری، یکی از بزرگترین دانشمندان تاریخ ایران و جهان است. او نه تنها در پزشکی و فلسفه، بلکه در شیمی و داروسازی پیشگام بود. رازی بیش از 200 و رساله نوشت که بسیاری از آنها به داروسازی اختصاص داشت، مانند کتاب «الحاوی» که دایرهالمعارفی از دانش پزشکی و دارویی زمان خود بود.
رازی نخستین کسی بود که الکل را کشف کرد و از آن در داروسازی استفاده نمود. او همچنین روشهای نوینی برای تهیه داروهای گیاهی و معدنی ابداع کرد و تأکید زیادی بر آزمایش و مشاهده علمی داشت. انتخاب زادروز او برای روز داروساز، ادای احترامی به میراث علمی ایران است و نشاندهنده تأثیر ماندگار رازی بر داروسازی مدرن میباشد.
اهمیت روز داروساز
روز داروساز بیش از یک مناسبت تقویمی است؛ این روز فرصتی برای آگاهیبخشی عمومی درباره نقش داروسازان در سلامت جامعه فراهم میکند. داروسازان در ایران، پس از شش سال تحصیل دانشگاهی و دو سال طرح اجباری، مسئولیتهای سنگینی بر عهده دارند: از تولید و کنترل کیفیت داروها گرفته تا مشاوره به بیماران و همکاری با پزشکان.
در شرایط چالشبرانگیز مانند کمبود دارو، تحریمها یا همهگیریها (مانند کووید-۱۹)، داروسازان نقش حیاتی ایفا کردهاند. این روز همچنین بر اهمیت اخلاق حرفهای، تعهد به سلامت عمومی و نوآوری در صنعت دارویی تأکید دارد. طبق آمار، داروسازان ایرانی در تولید بیش از ۹۷ درصد داروهای مورد نیاز کشور نقش دارند و این امر استقلال دارویی ایران را تضمین میکند.
جایگاه داروسازان در ایران امروز
طبق آمار وزارت بهداشت، بیش از ۴۰ هزار داروساز در ایران فعالیت دارند که در داروخانهها، بیمارستانها، صنایع دارویی و مراکز تحقیقاتی مشغول هستند. نسبت داروساز به جمعیت در ایران تقریباً یک داروساز به ازای هر ۲ هزار نفر است که هنوز فاصلهای با استانداردهای جهانی دارد.
دانشگاههای معتبر مانند دانشکده داروسازی دانشگاه تهران، شهید بهشتی، مشهد، تبریز و شیراز از مراکز اصلی آموزش داروسازی در کشور محسوب میشوند و سالانه صدها فارغالتحصیل به این حوزه میپیوندند.
جشنها و رویدادها در ایران
جشنهای روز داروساز هر ساله توسط انجمن داروسازان ایران در هفته اول شهریور برگزار میشود. این رویدادها شامل سمینارها، نمایشگاهها، همایشهای علمی و مراسم تقدیر از مفاخر دارویی است. برای مثال، در چهل و ششمین همایش روز ملی داروسازی (۲۴ تا ۲۶ مرداد ۱۴۰۳)، بیش از ۲۰۰۰ نفر از داروسازان و کارشناسان شرکت کردند و برنامههای بازآموزی برای پزشکان و داروسازان اجرا شد.
در دوران همهگیری کرونا، برخی مراسم به صورت آنلاین برگزار شد، اما در سالهای اخیر به حالت حضوری بازگشته است. در چهل و هفتمین مراسم، پرچم روز داروساز بر فراز قلههای دماوند و قاشمستان برافراشته شد تا نمادی از تعهد داروسازان به سلامت جامعه باشد. همچنین، در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی کاربران با پستهای طنزآمیز یا تبریکهای گرم، این روز را گرامی میدارند. برای نمونه، پستهایی مانند «داروساز روز نمیخواد، طلبشو از بیمه میخواد» نشاندهنده چالشهای حرفهای با چاشنی طنز است. یا تبریکهایی مانند «در مسیر درمان، حضورتان بیصدا اما مؤثر است» که قدردانی از نقش پنهان داروسازان را بیان میکند.
چالشها و دغدغههای صنفی
یکی از موضوعات پررنگ در سالهای اخیر، مشکلات اقتصادی و صنفی داروسازان است. پرداختهای دیرهنگام بیمهها، افزایش هزینههای اداره داروخانهها، کمبود برخی داروها و مهاجرت داروسازان از مهمترین چالشهای این قشر محسوب میشود. این موارد بارها توسط انجمن داروسازان ایران و رسانهها مطرح شده و به عنوان دغدغهای ملی مورد توجه قرار گرفته است.
روز جهانی داروساز و مقایسه با ایران
در سطح جهانی، روز داروساز در ۲۵ سپتامبر (۳ مهر) توسط فدراسیون بینالمللی داروسازی (FIP) جشن گرفته میشود. این روز در اواخر دهه ۲۰۰۰ میلادی در کنفرانس استانبول تعیین شد و هدف آن برجسته کردن نقش داروسازان در بهبود سلامت جهانی است. در مقایسه، روز داروساز در ایران ریشه در تاریخ ملی دارد و بر میراث رازی تمرکز میکند، در حالی که روز جهانی بیشتر بر مسائل بینالمللی مانند دسترسی به دارو تأکید دارد. هر دو روز، اما، بر قدردانی از زحمات داروسازان مشترک هستند.
| ویژگی | روز داروساز در ایران | روز جهانی داروساز |
|---|---|---|
| تاریخ برگزاری | ۵ شهریور (زادروز محمد بن زکریای رازی) | ۲۵ سپتامبر (۳ مهر) |
| پیشینه | تصویب در سال ۱۳۷۸ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی | تعیین در کنفرانس استانبول (اواخر دهه ۲۰۰۰ میلادی) |
| هدف اصلی | گرامیداشت رازی و میراث علمی ایران | برجستهسازی نقش داروسازان در سلامت جهانی |
| تمرکز | تاریخ ملی، شخصیتهای علمی ایران، استقلال دارویی | مسائل بینالمللی، دسترسی به دارو، همکاری جهانی |
| نهاد برگزارکننده | انجمن داروسازان ایران و وزارت بهداشت | فدراسیون بینالمللی داروسازی (FIP) |
| نوع مراسم | همایشهای علمی، بزرگداشت، برنامههای فرهنگی | رویدادهای جهانی، کمپینهای آگاهیرسانی سلامت |
| وجه مشترک | قدردانی از تلاشهای داروسازان و ارتقای سلامت جامعه | |
دستاوردهای داروسازی در ایران
ایران طی دو دهه اخیر پیشرفتهای چشمگیری در حوزه داروسازی داشته است. تولید داروهای بایوتک (زیستفناوری)، داروهای ضدسرطان داخلی و واکسنهای ایرانی از جمله مهمترین دستاوردهاست. ایران اکنون در میان ۱۵ کشور برتر تولیدکننده داروهای بیوتکنولوژی قرار دارد و بیش از ۷۰ درصد نیاز داخلی به این داروها را تأمین میکند. این دستاوردها بدون تلاش داروسازان و محققان ایرانی ممکن نبود.
داروسازان برجسته معاصر ایران
در کنار دانشمندان بزرگ تاریخی، برخی داروسازان معاصر نیز نقش ویژهای در توسعه صنعت دارویی ایران داشتهاند. برای نمونه:
- دکتر عبدالحسین زرینکوب (از پیشگامان آموزش داروسازی در ایران)
- دکتر رسول دیناروند (رئیس سابق سازمان غذا و دارو و از افراد تأثیرگذار در سیاستگذاری دارویی)
- و جمعی از پژوهشگران جوان که در توسعه داروهای نوترکیب و ژندرمانی نقشآفرینی کردهاند.
نتیجهگیری
روز داروساز نه تنها بزرگداشتی از گذشته علمی ایران است، بلکه نگاهی به آینده سلامت جامعه دارد. با چالشهایی مانند کمبود منابع یا فشارهای اقتصادی، داروسازان ایرانی همچنان با تعهد مثالزدنی به کار خود ادامه میدهند. گرامیداشت این روز، یادآوری است که سلامت بدون دانش و تلاش داروسازان ناقص خواهد بود. امیدواریم با حمایت بیشتر از این حرفه، شاهد پیشرفتهای بیشتری در حوزه داروسازی باشیم. روز داروساز بر همه داروسازان مبارک!
